column 3 december 2006

Nu diverse politieke partijen in de gaten krijgen dat nieuw beleid (lees: leuke dingen voor de mensen) alleen te realiseren is als je ergens anders middelen vandaan haalt, lijkt de overheid eindelijk onderwerp van discussie te worden. Of liever gezegd: het mikpunt, want een inhoudelijke discussie over de taken van de overheid wordt nog steeds niet gevoerd.

Alle grote politieke partijen denken gelden vrij te maken door ambtenarij en bureaucratie te verminderen, overigens zonder expliciet aan te geven hoe men dit doel zou kunnen realiseren.

Ook is niet duidelijk waarom men op sommige overheidsorganisaties wil besparen. Zo wil de PvdA op de kosten voor waterschappen bezuinigen, zonder expliciet aan te geven waarom juist hier. De VVD lijkt te kiezen voor de kaasschaafmethode: alle overheidsorganisaties moeten een deel van de middelen inleveren.

Een fundamentele discussie over wat tot de taak van de overheid gerekend moet worden zou niet alleen de aandacht verleggen van issuepolitiek naar meer ideologische politiek, het zou tevens de horizon verleggen van politici.
De politiek mist een visie op de overheid, zoals zij overigens ook een visie mist op Europa.

Van een liberale partij is dat nog te begrijpen, voor een sociaal-democratische partij is dat een gotspe. Hoe lang de (in)formatie ook mag duren en welke partijen uiteindelijk ook een regering zullen vormen, het is nu echt hoog tijd dat de politieke partijen de verschillen overboord gooien en zich gezamenlijk richten op de toekomst van Nederland. Daarvoor is nieuw beleid, maar vooral nieuw denken nodig. Als er iets duidelijk is geworden na de laatste verkiezingen dan is het dat we met het denken in termen van links en rechts de maatschappelijke problemen niet oplossen. Ik zal twee voorbeelden geven.

Het fileprobleem is Nederland wordt niet opgelost door meer asfalt te leggen en evenmin door niets te doen. Er zijn andere, innovatieve ideeën nodig om dit probleem aan te pakken, zoals het weren van vrachtverkeer overdag of anders geformuleerd: het krachtig stimuleren om het vrachtverkeer ’s nachts te laten rijden. Het tweede voorbeeld betreft Schiphol. Inmiddels hebben we twee decennia lang discussies tussen links en rechts, tussen uitbreiden en indammen. Als één van de afgelopen kabinetten de durf had gehad een tweede nationale luchthaven aan te leggen in bijvoorbeeld Emmeloord, dan zou niet alleen de geluid- en milieuhinder aanmerkelijk minder zijn dan nu, maar dan zouden er tevens heel veel miljarden zijn bespaard op steun aan de economische ontwikkeling van Noord-Nederland.

De Nederlandse samenleving heeft er meer dan ooit recht op dat de politiek zich nu gezamenlijk richt op de oplossing van de problemen in onze maatschappij, terwijl de uitslag van de verkiezingen een toenemende polarisering laat zien tussen de politieke partijen. Het wordt tijd dat de politiek haar maatschappelijke verantwoordelijkheid neemt.

John Boersma, innovatieadviseur